DESTAN
Toplumu derinden etkileyen savaş, kıtlık, afet vb. olayların olağanüstülüklerle bezendirilerek anlatıldığı manzum (bazen nazım- nesir karışık)uzun hikâyelere denir.
Destanlar "Doğal-Yapay"olmak üzere ikiye ayrılır.
DOĞAL DESTANLAR
Anonim bir özellik taşır.
Çoğu manzumdur; nazım ve nesir karışık olanına az rastlanır.
Nazım biçimi ve uyak , destanı yaratan halkın geleneğine bağlıdır.
Gerçek ve gerçekdışı olaylar iç içedir.
Destan kişileri beden ve karakter özellikleri bakımından hem olağan hem de olağanüstü özellikler taşır.
Destanlarda anlatılan olayların zamanı aşağı yukarı bellidir.
Destanlar çok uzun manzum öykülerdir.Kırgızlara ait Manas destanı 400 bin dizeden oluşur.
Destanlarda daha çok kahramanlık, yiğitlik, dostluk , aşk , ölüm , yurt sevgisi konuları işlenir.
Yaratılış destanı, Türklerin Altay-Yakut zamanında çıkan bir destandır. Ayrıca ilk Türk destanlarından olma özelliğine de sahiptir. Asya kıtasının çeşitli bölgelerinde yaşayan Türk boyları ve Altay Türkleri arasında söylenmektedir. Türk destanları arasında en eskisidir.
Oğuz Kağan DestanıOğuz Kağan Destanı Türk destanlarından, Hun-Oğuz destanları grubundandır.[kaynak belirtilmeli] Oğuz Kağan Destanı'nın beş ayrı yazması vardır. Çağatayca, Farsça ve Uygurca yazmalardaki Oğuz Kağan Destanı; Oğuz boyları, Türk dili, edebiyatı, folkloru, târihi ve kültürü hakkında bilgi verir.
Bozkurt DestanıBozkurt Destanı adıyla bilinen hikâye aslında Aşina'nın yaratılış destanıdır. Bu destanlarda dişi kurt rol oynamaktadır.
Ergenekon DestanıMoğol ilinde, Oğuz Han soyundan İl Han’la, Tatar Sevinç Han’ın savaşında Moğolların hepsi öldürülür. Yalnızca İl Han'ın oğlu Kiyan ve amcasının oğlu Nukuz, eşleriyle birlikte kaçarak bir dağa sığınır. Bu bölgede 400 yıl boyunca kalıp çoğalırlar.
Türeyiş DestanıTüreyiş Destanı adıyla bilinen bu hikâye aslında Kao-che'nin yaratılış destanıdır. Fuat Köprülü ise Hüvey-Hü'lerin destanı olarak aktarmıştır.
İLYADA VE ODYSSEİA( Homeros)Yunanlıların Toroia Savaşına gidiş dönüşlerini anlatır.( YUNAN DESTANI)
ŞEHNAME ( FİRDEVSİ )İran - Turan mücadelelerini , İran'ın kahramanı Rüstem'in yiğitliklerini , Büyük İskender'in İran'ı işgalini anlatır. ( İRAN EDEBİYATI)
KALEVELA (LÖNROT)Doğaya karşı savaşan Finlilerin erdemlerini , bilgeliklerini anlatır. ( FİN EDEBİYATI)
MAHABHARATAMAHABHARATA Destanı'nda ilk önce görülenler, Vishnu inancının egemen olmadığı zamanların baş tanrıları Vedik tanrılar, İndra, Agni, Soma vs. dir. Destan, daha sonra, Vishnu mezhebine bağlı din adamlarının egemenliği altında yeniden biçimlendirilmiştir. Ancak destanda, erdem ve adalet tanrısı Dharma'nın ve "Dharma Anlayışı"nın da büyük bir önemi olduğu görülmektedir. ( HİNT EDEBİYATI)
RAMAYANARamayana, Hint halk ozanı Valmiki tarafından yazılmış bir destandır. ( HİNT EDEBİYATI )
İGOR12.YY da Kıpçak Türkleriyle Rusların yaptıkları savaşı anlatır. ( RUS EDEBİYATI)